VNU-USSH đồng hành cùng Học viện Tư pháp nâng cao năng lực sư phạm cho giảng viên bồi dưỡng nghề Quản tài viên

Hội nghị do TS Bùi Thị Hà, Phó Giám đốc Học viện Tư pháp chủ trì; TS. Đào Minh Quân, Phó Trưởng khoa Quản trị Thông tin, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN trực tiếp thực hiện nội dung tập huấn. Hoạt động góp phần nâng cao năng lực sư phạm của đội ngũ giảng viên, đồng thời tăng cường hiệu quả tổ chức đào tạo nghề nghiệp tại Học viện Tư pháp.

Trong bối cảnh đào tạo nghề nghiệp ngày càng chú trọng khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, năng lực của giảng viên không chỉ được thể hiện ở trình độ chuyên môn mà còn ở khả năng thiết kế hoạt động học tập, tổ chức tương tác, xây dựng tình huống nghề nghiệp, kiểm tra – đánh giá và khai thác hiệu quả các công nghệ hỗ trợ dạy học. Đối với chương trình bồi dưỡng nghề Quản tài viên, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi người học phải xử lý những tình huống phức hợp, kết nối quy định pháp luật với hồ sơ, dữ kiện và những quyết định nghiệp vụ cụ thể.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Hội nghị tập huấn được tổ chức nhằm hỗ trợ đội ngũ giảng viên thỉnh giảng cập nhật phương pháp sư phạm hiện đại, nâng cao năng lực thiết kế bài giảng và tổ chức lớp học theo hướng lấy người học, hoạt động thực hành và năng lực nghề nghiệp làm trung tâm.

Từ truyền đạt kiến thức đến thiết kế trải nghiệm học tập gắn với nghề nghiệp

Phát huy thế mạnh liên ngành trong khoa học xã hội và nhân văn, quản trị thông tin, công nghệ giáo dục và chuyển đổi số, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN tham gia chương trình với cách tiếp cận kết nối giữa phương pháp sư phạm, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và yêu cầu thực hành nghề nghiệp.

Trực tiếp thực hiện nội dung tập huấn, TS. Đào Minh Quân, Phó Trưởng khoa Quản trị Thông tin, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN, tập trung trao đổi với đội ngũ giảng viên thỉnh giảng về cách thiết kế hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực, tổ chức các tình huống nghề nghiệp, tăng cường tương tác trong lớp học và sử dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo một cách phù hợp với mục tiêu sư phạm.

Một trong những định hướng quan trọng được nhấn mạnh là việc thiết kế bài giảng cần bắt đầu từ câu hỏi: Sau bài học, người học cần thực hiện được những công việc gì? Trên cơ sở đó, quá trình tổ chức dạy học được thiết kế theo logic từ mục tiêu, tình huống, hoạt động, phương pháp, công nghệ đến minh chứng học tập và phản hồi. Đây là cách tiếp cận hướng đến chuẩn đầu ra, giúp giảng viên lựa chọn nội dung và phương pháp không chỉ dựa trên lượng kiến thức cần truyền tải mà dựa trên năng lực thực tế người học cần hình thành.

Đối với nghề Quản tài viên, người học không chỉ cần nắm được hệ thống quy định pháp luật mà còn phải có khả năng đọc và phân tích hồ sơ, nhận diện vấn đề, xác định thông tin cần kiểm chứng, lựa chọn công việc ưu tiên, đánh giá rủi ro và xây dựng phương án xử lý có căn cứ. Vì vậy, lớp học cần được chuyển từ mô hình giảng viên trình bày, học viên nghe và ghi chép sang quá trình đặt vấn đề, phân tích tình huống, thảo luận, lựa chọn phương án, phản biện, chuẩn hóa kiến thức và vận dụng.

Các tình huống nghề nghiệp có thể được thiết kế theo nhiều lớp dữ kiện và cung cấp từng bước trong quá trình học tập. Khi thông tin mới xuất hiện, người học phải xem xét lại giả định ban đầu, cập nhật nhận định và điều chỉnh phương án. Cách tổ chức này giúp hoạt động học tập tiến gần hơn tới thực tiễn hành nghề, nơi các quyết định chuyên môn thường được hình thành trong điều kiện thông tin chưa hoàn toàn đầy đủ và phải liên tục được cập nhật.

Trên nền tảng đó, các phương pháp như nghiên cứu tình huống, thảo luận nhóm, mô phỏng vai trò, biểu quyết trước và sau thảo luận, phản biện và đánh giá đồng đẳng được giới thiệu như những công cụ sư phạm có thể vận dụng linh hoạt nhằm tăng mức độ tham gia của người học và phát triển năng lực lập luận nghề nghiệp.

Công nghệ và trí tuệ nhân tạo phải phục vụ mục tiêu sư phạm

Một thông điệp xuyên suốt tại chương trình là công nghệ không phải mục tiêu tự thân của đổi mới giảng dạy. PowerPoint, hệ thống quản lý học tập, nền tảng khảo sát, công cụ cộng tác hay trí tuệ nhân tạo chỉ thực sự có giá trị khi giúp tổ chức hoạt động học tập hiệu quả hơn, giảm thao tác không cần thiết, tăng khả năng tương tác và tạo ra được những minh chứng rõ ràng về quá trình học tập của người học.

Theo cách tiếp cận này, giảng viên được định hướng lựa chọn công nghệ phù hợp với từng hoạt động sư phạm, tránh sử dụng quá nhiều nền tảng trong cùng một bài học làm gia tăng tải nhận thức và phân tán sự tập trung. Việc tổ chức lớp học cũng được mở rộng theo chu trình trước – trong – sau buổi học. Những nội dung người học có thể tự nghiên cứu được chuyển lên môi trường số trước giờ học; thời gian trực tiếp được ưu tiên cho phân tích, thực hành, phản biện và xử lý tình huống; sau buổi học, người học tiếp tục củng cố kiến thức, hoàn thiện sản phẩm và nhận phản hồi.

Trong nội dung tập huấn, TS. Đào Minh Quân cũng dành thời lượng trao đổi về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong thiết kế và tổ chức giảng dạy. Theo đó, AI được tiếp cận như một công cụ hỗ trợ giảng viên trong hình thành cấu trúc ban đầu của bài giảng, gợi ý tình huống nghề nghiệp, xây dựng câu hỏi thảo luận và câu hỏi kiểm tra, thiết kế tiêu chí đánh giá, phát triển học liệu hoặc tổng hợp phản hồi của học viên. Tuy nhiên, trong đào tạo pháp luật, việc sử dụng AI luôn phải gắn với nguyên tắc kiểm chứng và trách nhiệm chuyên môn của giảng viên.

Quy trình được nhấn mạnh tại chương trình là AI tạo bản nháp – giảng viên kiểm tra – đối chiếu với nguồn pháp luật chính thức – giảng viên quyết định nội dung cuối cùng. AI không được xem là nguồn pháp lý và không thể thay thế việc xác minh văn bản, số ký hiệu, điều khoản, nội dung quy định, tình trạng hiệu lực hay căn cứ pháp lý. Cách tiếp cận này vừa tận dụng được năng lực hỗ trợ của công nghệ, vừa bảo đảm tính chính xác, trách nhiệm nghề nghiệp và chuẩn mực học thuật trong giảng dạy pháp luật.

Gắn kiểm tra – đánh giá với năng lực hành nghề và tăng cường hợp tác đào tạo

Bên cạnh phương pháp giảng dạy và ứng dụng công nghệ, chương trình tập huấn dành sự chú ý đáng kể cho việc đổi mới kiểm tra – đánh giá. Theo hướng tiếp cận dựa trên năng lực, đánh giá không chỉ nhằm xác định người học nhớ được bao nhiêu kiến thức mà quan trọng hơn là xác định họ có thể vận dụng kiến thức như thế nào để xử lý một nhiệm vụ nghề nghiệp cụ thể.

Đối với chương trình bồi dưỡng nghề Quản tài viên, quá trình đánh giá có thể tập trung vào những năng lực cốt lõi như xác định đúng vấn đề, khai thác chính xác dữ kiện, lựa chọn căn cứ phù hợp, sắp xếp công việc hợp lý, nhận diện rủi ro cũng như lập luận và bảo vệ phương án. Các hình thức như kiểm tra đầu vào, câu hỏi tình huống, biểu quyết trước và sau thảo luận, bảng tiêu chí đánh giá, phản biện giữa các nhóm và phiếu phản hồi cuối buổi học cho phép giảng viên thu nhận minh chứng liên tục về mức độ tiến bộ của người học.

Theo cách đó, kiểm tra – đánh giá trở thành một thành tố của chính quá trình học tập, giúp giảng viên điều chỉnh hoạt động dạy học kịp thời, đồng thời giúp người học nhận diện được khoảng trống về kiến thức và kỹ năng của bản thân.

Dưới sự chủ trì của TS Nguyễn Thị Hà, Phó Giám đốc Học viện Tư pháp, Hội nghị không chỉ tạo không gian trao đổi về phương pháp sư phạm mà còn góp phần tăng cường kết nối giữa các cơ sở đào tạo có thế mạnh chuyên môn khác nhau. Việc kết nối kinh nghiệm của Học viện Tư pháp trong đào tạo, bồi dưỡng các chức danh tư pháp và bổ trợ tư pháp với thế mạnh của Trường ĐHKHXH&NV trong khoa học xã hội, khoa học giáo dục, quản trị thông tin, công nghệ số và đổi mới phương pháp giảng dạy mở ra khả năng phát triển những mô hình bồi dưỡng giảng viên ngày càng thực chất và hiệu quả hơn.

Thông qua hoạt động này, mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc trang bị thêm một số phương pháp hay công cụ giảng dạy, mà hướng tới hỗ trợ giảng viên thiết kế được những trải nghiệm học tập giúp người học biết phân tích, biết lựa chọn, biết lập luận và biết chịu trách nhiệm đối với phương án nghề nghiệp của mình. Đây cũng là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực pháp luật trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo.