Seminar Tiểu ban 6: Thức đẩy đối thoại học thuật, nâng cao chất lượng các công trình nghiên cứu

Không gian đối thoại học thuật giữa các nhà khoa học và nghiên cứu sinh

Buổi seminar có sự tham dự của TS. Trần Thanh Tùng, Phó Trưởng Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng; TS. Đào Minh Quân, Phó Trưởng Khoa Quản trị thông tin;

Hội đồng Tiểu ban 6 gồm TS. Bùi Thanh Thủy – Trưởng Tiểu ban; PGS.TS. Đào Đức Thuận – Đồng Trưởng Tiểu ban; TS. Đào Minh Quân – Ủy viên và TS. Nguyễn Hoàng Mai – Thư ký Tiểu ban; các NCS có bài nghiên cứu đăng ký trình bày.

Điểm đáng chú ý của chương trình không chỉ nằm ở sự đa dạng của các chủ đề nghiên cứu mà còn ở cách thức tổ chức theo hướng tăng cường đối thoại học thuật. Các tác giả có cơ hội trình bày những luận điểm chính, tiếp nhận nhận xét và trao đổi trực tiếp về các vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện trước khi công bố.

Những vấn đề mới của lĩnh vực thông tin, thư viện và lưu trữ trong bối cảnh chuyển đổi số

Các tham luận tại seminar tập trung vào những chuyển biến quan trọng của lĩnh vực thông tin, thư viện và lưu trữ trước sự phát triển của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các mô hình quản trị thông tin mới.

Ở lĩnh vực lưu trữ, tham luận với chủ đề “Năng lực số của người làm lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử Thành phố Hải Phòng: Yêu cầu và những vấn đề đặt ra” tập trung vào yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp của nhân lực lưu trữ trong môi trường số. Nghiên cứu đặt ra vấn đề thích ứng của đội ngũ cán bộ trước những thay đổi trong phương thức quản lý, bảo quản và khai thác tài liệu lưu trữ. Tiếp cận từ góc độ vai trò xã hội của các thiết chế lưu trữ, nghiên cứu “Trách nhiệm xã hội của các Trung tâm Lưu trữ quốc gia Việt Nam trong bảo tồn và kiến tạo ký ức xã hội” mở rộng cách nhìn về hoạt động lưu trữ, từ chức năng bảo quản tài liệu đến trách nhiệm gìn giữ di sản tư liệu, thúc đẩy khả năng tiếp cận thông tin và góp phần bảo tồn ký ức xã hội. Trong khi đó, tham luận “Phông lưu trữ Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong môi trường số: Duy trì tính liên tục của hồ sơ trong quá trình thu nộp tài liệu lưu trữ” đi sâu vào những vấn đề nghiệp vụ phát sinh khi hồ sơ, tài liệu được tạo lập và chuyển giao qua các hệ thống điện tử. Nghiên cứu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính liên tục của hồ sơ, duy trì bối cảnh hình thành và các mối quan hệ giữa tài liệu trong quá trình quản lý, thu nộp và bảo quản lưu trữ.

Ở lĩnh vực thư viện, tham luận “Phát triển năng lực số của người làm công tác thư viện trong bối cảnh chuyển đổi số: Tổng quan các yếu tố ảnh hưởng và hàm ý thực tiễn” trên cơ sở tổng hợp 22 nghiên cứu trong nước và quốc tế, công trình nhận diện bốn nhóm yếu tố liên quan đến phát triển năng lực số, bao gồm cá nhân, tổ chức, giáo dục – đào tạo và môi trường – bối cảnh. Nghiên cứu gợi mở yêu cầu đổi mới hoạt động đào tạo và phát triển nhân lực thư viện theo hướng liên tục, gắn với vị trí việc làm, điều kiện tổ chức và những thay đổi của môi trường công nghệ.

Những tham luận này cho thấy chuyển đổi số không đơn thuần là quá trình ứng dụng công nghệ vào hoạt động nghiệp vụ. Quan trọng hơn, đó còn là sự thay đổi về năng lực con người, phương thức tổ chức thông tin, trách nhiệm nghề nghiệp và vai trò xã hội của các thiết chế thông tin.

Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu mở và giáo dục mở: Các hướng nghiên cứu giàu tính thời sự

Bên cạnh những vấn đề về nhân lực và quản trị thư viện, lưu trữ, seminar còn giới thiệu nhiều hướng nghiên cứu mới liên quan đến trí tuệ nhân tạo, dữ liệu mở và tài nguyên giáo dục mở.

Với tham luận “Từ môi trường dịch vụ đến môi trường học tập trong kỷ nguyên AI: Khung khái niệm về sự hài lòng và lòng trung thành của sinh viên đối với thư viện đại học” đề xuất cách tiếp cận nhằm xem xét chất lượng môi trường học tập của thư viện đại học trong bối cảnh AI ngày càng tác động mạnh mẽ đến phương thức tiếp cận tri thức của sinh viên. Nghiên cứu hướng tới giải thích mối quan hệ giữa chất lượng môi trường học tập, sự hài lòng và lòng trung thành của sinh viên, qua đó gợi mở sự chuyển dịch trong tư duy đánh giá thư viện đại học: từ cung cấp dịch vụ sang kiến tạo môi trường hỗ trợ học tập, nghiên cứu và phát triển tri thức.

Liên quan trực tiếp đến những thách thức pháp lý trong môi trường AI, tham luận “Hành vi thông tin của sinh viên trong bối cảnh sử dụng trí tuệ nhân tạo và nguy cơ pháp lý về bảo vệ dữ liệu cá nhân” tiếp cận vấn đề từ góc nhìn liên ngành giữa khoa học thông tin và luật học, phân tích các nguy cơ phát sinh khi sinh viên cung cấp dữ liệu cá nhân cho hệ thống AI, sử dụng thông tin liên quan đến người khác, cũng như những vấn đề về dữ liệu do AI suy luận và hoạt động xử lý dữ liệu xuyên biên giới. Từ đó, nghiên cứu nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiểu biết về bảo vệ dữ liệu cá nhân, sử dụng AI có trách nhiệm và thiết lập các cơ chế quản trị dữ liệu phù hợp trong hoạt động học tập, nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục đại học.

Ở hướng nghiên cứu về dữ liệu mở, tham luận “Thu hẹp khoảng cách tạo giá trị từ dữ liệu mở cho doanh nghiệp nhỏ và vừa: Vai trò của các tổ chức trung gian và hạ tầng hệ sinh thái tại các nền kinh tế đang phát triển” tập trung lý giải khoảng cách giữa việc dữ liệu được công bố mở và khả năng doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển hóa nguồn dữ liệu đó thành giá trị kinh doanh. Qua việc xác định các chức năng hỗ trợ của tổ chức trung gian và đề xuất chuỗi tạo giá trị dữ liệu mở, công trình góp phần mở rộng thảo luận về vai trò của hạ tầng dữ liệu, năng lực khai thác và các cơ chế phối hợp trong hệ sinh thái kinh tế số.

Cùng quan tâm đến vấn đề mở rộng khả năng tiếp cận và chia sẻ tri thức, nghiên cứu “Từ ý định đến sự tham gia: Khung lý thuyết tích hợp giữa UTAUT, trao đổi xã hội và rủi ro cảm nhận về sự tham gia của giảng viên đối với tài nguyên giáo dục mở tại Việt Nam” đề xuất khung lý thuyết nhằm giải thích các yếu tố có khả năng thúc đẩy hoặc cản trở sự tham gia của giảng viên vào các hoạt động sử dụng, phát triển và chia sẻ tài nguyên giáo dục mở. Hướng nghiên cứu này đặt ra những vấn đề có ý nghĩa đối với việc thúc đẩy văn hóa chia sẻ tri thức và phát triển giáo dục mở trong các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam.

Từ các tham luận có thể thấy, những vấn đề đang được quan tâm trong lĩnh vực thông tin và quản trị tri thức ngày càng mang tính liên ngành. Sự phát triển của công nghệ tạo ra những cơ hội mới nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực, trách nhiệm và cơ chế quản trị của các chủ thể tham gia.

Phản biện học thuật – Khâu quan trọng để nâng cao chất lượng công trình nghiên cứu

Một nội dung có ý nghĩa nổi bật của seminar là hoạt động trao đổi, góp ý nhằm hỗ trợ các tác giả tiếp tục hoàn thiện công trình nghiên cứu.

Đối với các nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng quan tài liệu, việc xác định rõ khoảng trống nghiên cứu, cơ sở lựa chọn nguồn tài liệu và mức độ tin cậy của bằng chứng là những yêu cầu quan trọng để bảo đảm tính thuyết phục của kết luận.

Với những công trình đề xuất khung khái niệm hoặc mô hình lý thuyết, vấn đề đặt ra là làm rõ tính mới, khả năng giải thích của mô hình, sự liên kết giữa các thành phần và hướng kiểm định trong nghiên cứu tiếp theo.

Ở các nghiên cứu có định hướng ứng dụng, việc kết nối kết quả phân tích với điều kiện thực tiễn cũng đóng vai trò quan trọng. Những đề xuất về phát triển năng lực số, quản trị tài liệu điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân, khai thác dữ liệu mở hay thúc đẩy giáo dục mở cần được cụ thể hóa theo đặc điểm của từng đối tượng và bối cảnh triển khai.

Thông qua quá trình đối thoại và phản biện, seminar góp phần khuyến khích các tác giả nhìn nhận công trình nghiên cứu một cách toàn diện hơn, từ tính logic của vấn đề, phương pháp tiếp cận, cơ sở lý thuyết đến đóng góp khoa học và giá trị thực tiễn.

Hoạt động trao đổi chuyên môn đồng thời khẳng định vai trò của phản biện học thuật như một phần không thể thiếu trong quá trình nghiên cứu. Những nhận xét và câu hỏi khoa học không chỉ hướng tới việc phát hiện những nội dung cần điều chỉnh mà còn mở ra khả năng phát triển những hướng nghiên cứu chuyên sâu, có giá trị hơn trong tương lai.

Thúc đẩy văn hóa nghiên cứu và nâng cao chất lượng công bố khoa học

Seminar Tiểu ban 6 là hoạt động chuyên môn thiết thực cho Diễn đàn Nhân văn Mùa thu Hà Nội 2026, góp phần thúc đẩy môi trường nghiên cứu nghiêm túc, cởi mở và đề cao tinh thần phản biện khoa học. Thông qua hoạt động trình bày, thảo luận và góp ý, chương trình tạo điều kiện để các nghiên cứu sinh và tác giả trao đổi trực tiếp với các nhà khoa học, tiếp cận những góc nhìn chuyên môn khác nhau, đồng thời tiếp tục phát triển năng lực nghiên cứu và công bố khoa học. 

Sự phối hợp giữa Khoa Quản trị thông tin và Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng trong tổ chức hoạt động chuyên môn cũng góp phần tăng cường kết nối giữa các lĩnh vực nghiên cứu có nhiều điểm giao thoa, mở rộng cơ hội trao đổi học thuật và thúc đẩy những hướng tiếp cận liên ngành. Từ những vấn đề của hoạt động thư viện, lưu trữ đến các chủ đề mới về AI, dữ liệu mở và giáo dục mở, seminar cho thấy sự chuyển động của hoạt động nghiên cứu trong lĩnh vực thông tin, thư viện và lưu trữ trước yêu cầu đổi mới và chuyển đổi số.

Đây không chỉ là dịp hoàn thiện những bản thảo nghiên cứu cụ thể mà còn là cơ hội thúc đẩy văn hóa trao đổi và phản biện học thuật, góp phần nâng cao chất lượng công bố khoa học, phát triển đội ngũ nghiên cứu và khẳng định vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong việc giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn.