OpenAP 2026: Kết nối tri thức mở, AI và tương lai giáo dục công bằng tại châu Á – Thái Bình Dương

 OpenAP 2026 nằm trong chuỗi hoạt động Nhân văn Mùa thu của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, đồng thời tiếp nối workshop “Ứng dụng AI trong nghiên cứu khoa học: Từ ý tưởng đến công bố trên tạp chí quốc tế” do Khoa Quản trị thông tin tổ chức. Nếu workshop ngày 22/10 tập trung vào cách nhà nghiên cứu sử dụng AI hiệu quả và có trách nhiệm trong toàn bộ hành trình nghiên cứu, OpenAP 2026 mở rộng cuộc thảo luận từ cấp độ cá nhân tới những vấn đề lớn hơn của hệ thống giáo dục: tài nguyên giáo dục mở, công bằng tri thức, hạ tầng hỗ trợ, AI có trách nhiệm và chuyển đổi thể chế. Hội thảo do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn phối hợp cùng Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI), Tạp chí Một Thế Giới và Câu lạc bộ Phần mềm Tự do Nguồn mở Việt Nam (VFOSSA) tổ chức.

Hội thảo có sự tham dự của PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt – Phó Trưởng Ban Tuyên giáo; TS. Đặng Văn Huấn – Phó Cục trưởng Cục Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo; PGS. TS Phạm Ngọc Linh - Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam; TS. Trần Văn Tùng – Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI), nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Lưu Quang Định – Tổng Thư ký VASTI, Tổng Biên tập Tạp chí Một Thế Giới; PGS.TS. Ngô Hồng Sơn – Chủ tịch Câu lạc bộ Phần mềm Tự do Nguồn mở Việt Nam (VFOSSA); TS. Nguyễn Thị Anh Thu – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Nghiên cứu châu Á, ĐHQGHN; GS.TS. Hoàng Anh Tuấn – Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN; cùng lãnh đạo, đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức khoa học – nghề nghiệp, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp công nghệ.

Không gian quốc tế của OpenAP 2026 được tạo nên bởi sự tham dự của các học giả, chuyên gia đến từ nhiều quốc gia, trong đó có GS. Rory McGreal – Đại học Athabasca, Canada, Chủ tịch UNESCO về Tài nguyên Giáo dục Mở; TS. Igor Lesko – Đồng Giám đốc Điều hành Open Education Global; PGS. Yu-Lun Huang – Đại học Quốc lập Dương Minh Giao Thông, Đài Loan; GS. Robert Farrow – Đại học Mở, Vương quốc Anh; TS. Rebecca Pitt – Đại học Mở, Vương quốc Anh, Đồng Giám đốc Mạng lưới Sau đại học OER Toàn cầu (GO-GN); TS. Trương Ngọc Tường Vi – Đại học Melbourne, Australia; cùng các đại biểu đến từ Australia, Hoa Kỳ, Đài Loan, Philippines và nhiều quốc gia khác.

Về phía Khoa Quản trị thông tin, tham dự hội thảo có Ban Chủ nhiệm Khoa, đội ngũ giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên. Với vai trò đơn vị tổ chức và đầu mối chuyên môn, Khoa tham gia kết nối học giả, xây dựng nội dung khoa học, tổ chức các hoạt động chuyên môn và tạo điều kiện để người học trực tiếp tham gia vào một không gian trao đổi học thuật quốc tế.

Sự kiện cũng nhận được sự quan tâm của Đài Truyền hình Việt Nam và hơn 30 cơ quan báo chí, truyền thông, góp phần đưa những thảo luận về giáo dục mở, OER, AI và công bằng tri thức tới cộng đồng rộng lớn hơn.

Từ tinh thần nhân văn của giáo dục mở đến yêu cầu thu hẹp khoảng cách tri thức

Mở đầu Hội thảo, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn – Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn chào mừng các đại biểu trong nước và quốc tế, đồng thời đặt OpenAP 2026 trong bối cảnh giáo dục đại học đang biến đổi sâu sắc dưới tác động của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và những phương thức chia sẻ tri thức mới. Theo GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, tương lai của giáo dục không thể chỉ được đo bằng việc “số hóa hơn” hay ứng dụng nhiều công nghệ hơn. Một nền giáo dục tiến bộ còn phải công bằng hơn, bao trùm hơn, hợp tác hơn và lấy con người làm trung tâm. Công nghệ có thể giúp phá bỏ nhiều rào cản, nhưng công nghệ tự thân không thể bảo đảm sự công bằng. Tương tự, tài nguyên giáo dục mở chỉ thực sự phát huy giá trị khi người học có đủ năng lực và cơ hội để sử dụng, tư duy phản biện và tạo ra tri thức mới.

Tiếp nối thông điệp này, TS. Trần Văn Tùng – Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn mạnh những thay đổi sâu sắc mà khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và đặc biệt là AI đang tạo ra đối với giáo dục, nghiên cứu và cách con người tiếp cận, chia sẻ, sử dụng tri thức. Theo ông, tinh thần của giáo dục mở không chỉ nằm ở việc làm cho tri thức dễ tiếp cận hơn mà còn phải bảo đảm mọi người có cơ hội sử dụng, sáng tạo và đóng góp tri thức cho cộng đồng. Từ góc độ một tổ chức khoa học – nghề nghiệp, TS. Trần Văn Tùng cho rằng xây dựng hệ sinh thái tri thức mở không thể là nỗ lực đơn lẻ của một cơ sở giáo dục hay một tổ chức. Điều đó đòi hỏi sự liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức thông tin – thư viện, doanh nghiệp, cộng đồng chuyên gia và các đối tác quốc tế; đồng thời phải chú trọng nâng cao năng lực thông tin, năng lực số và năng lực AI.

PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương mở rộng vấn đề từ giáo dục mở tới những thách thức của phát triển xã hội trong kỷ nguyên tri thức. Ông chỉ ra rằng cùng với tốc độ lan tỏa chưa từng có của tri thức và công nghệ là nguy cơ gia tăng khoảng cách về cơ hội tiếp cận, đặc biệt trong bối cảnh “đứt gãy số” vẫn tồn tại giữa các nhóm người học và các khu vực khác nhau. Theo PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt, “Tương lai mở” vì thế không nên được nhìn nhận như một khẩu hiệu, mà là một cam kết chiến lược đối với một nền giáo dục giảm thiểu rào cản. AI và giáo dục số phải được tối ưu hóa để thu hẹp khoảng cách tiếp cận, thay vì làm sâu sắc thêm những khác biệt vốn có. Một nền giáo dục đại học thực sự mở đồng thời phải bảo đảm công bằng về cơ hội và bao trùm về sự tham gia.

Từ AI, giáo dục mở đến bài toán chuyển chính sách thành thực tiễn

Mở đầu phiên học thuật, GS. Rory McGreal – UNESCO Chair in OER, Đại học Athabasca, Canada tập trung vào những vấn đề về quyền sở hữu, bản quyền, đạo đức và trách nhiệm trong sử dụng AI. Theo ông, AI có thể mở rộng khả năng tiếp cận và sử dụng tri thức, nhưng trách nhiệm cuối cùng đối với nội dung được tạo ra vẫn phải thuộc về con người; việc sử dụng AI trong nghiên cứu và xuất bản cần minh bạch và có kiểm chứng.

Tiếp đó, PGS.TS. Đỗ Văn Hùng – Trưởng Khoa Quản trị thông tin đặt trọng tâm vào việc chuyển từ “tiếp cận tri thức” sang “khả năng tham gia vào hệ sinh thái tri thức”. Ông đề xuất nhìn giáo dục mở qua bốn cấp độ: tiếp cận – năng lực – tham gia – đóng góp, đồng thời cảnh báo AI có thể vừa mở rộng cơ hội, vừa khuếch đại bất bình đẳng nếu người học thiếu năng lực số, năng lực thông tin và sự hỗ trợ phù hợp.

Ở góc độ chính sách, TS. Igor Lesko – Đồng Giám đốc Điều hành Open Education Global nhấn mạnh rằng việc ban hành chính sách chưa bảo đảm giáo dục mở được triển khai bền vững. Theo ông, cần sự kết nối giữa ý tưởng, vận động chính sách, chính sách, mạng lưới và những người tiên phong, cùng với nguồn lực, hạ tầng và năng lực thực thi tại mỗi cơ sở giáo dục.

Từ kinh nghiệm Đài Loan, PGS. Yu-Lun Huang chia sẻ quá trình hơn một thập niên xây dựng hệ sinh thái học tập số, từ phát triển MOOCs tới hình thành các liên minh giữa các trường đại học. Giai đoạn 2022–2025, hệ thống đã kết nối 11 liên minh, 37 trường đại học và 347 MOOCs, trước khi chuyển sang định hướng tăng cường hợp tác với ASEAN, phân tích học tập và công nhận tín chỉ.

GS. Robert Farrow – The Open University, Vương quốc Anh đưa ra góc nhìn phản biện về những căng thẳng giữa GenAI và các nguyên tắc của giáo dục mở, từ bản quyền, thiên lệch dữ liệu đến độ tin cậy và tính minh bạch. Ông đặc biệt lưu ý hiện tượng “openwashing”, khi một công nghệ được giới thiệu là “mở” nhưng dữ liệu, mô hình hay cơ chế quản trị thực tế vẫn chưa bảo đảm khả năng sử dụng và tham gia một cách thực chất.

Từ góc độ cộng đồng nghiên cứu, TS. Beck Pitt – Đồng Giám đốc Global Open Graduate Network (GO-GN) giới thiệu cách các mạng lưới mở có thể hỗ trợ nghiên cứu sinh, thúc đẩy hợp tác quốc tế và tạo không gian cho những tiếng nói đa dạng. GO-GN hiện kết nối hơn 220 nghiên cứu sinh và cựu thành viên tại 31 quốc gia, cho thấy vai trò của cộng đồng và mạng lưới trong việc duy trì giáo dục mở một cách bền vững.

Khép lại chuỗi tham luận buổi sáng, TS. Trương Ngọc Tường Vi – Đại học Melbourne tập trung vào bước chuyển từ chính sách OER sang thực hành tại Việt Nam. Theo bà, thành công của OER không nằm ở việc có nhiều tài nguyên trong kho, mà ở việc các tài nguyên đó thực sự được sử dụng, thích ứng, địa phương hóa, chia sẻ và tích hợp vào hoạt động đào tạo; điều này đòi hỏi đồng thời năng lực con người, hỗ trợ thể chế và các cộng đồng thực hành.

Từ những góc nhìn khác nhau, các bài trình bày cùng gặp nhau ở một điểm: giáo dục mở trong kỷ nguyên AI không chỉ là mở thêm tài nguyên hay đưa thêm công nghệ vào trường đại học, mà là tạo ra điều kiện để nhiều người hơn có năng lực tiếp cận, sử dụng, sáng tạo và đóng góp tri thức một cách có trách nhiệm.

Ba không gian chuyên sâu cho những vấn đề của giáo dục mở

Nếu phiên toàn thể buổi sáng tạo ra bức tranh chung từ chính sách, lý luận đến những kinh nghiệm quốc tế, các phiên song song buổi chiều đưa những vấn đề này vào các thảo luận chuyên sâu hơn. 

Các tham luận được tổ chức theo ba nhóm chủ đề lớn. Nhóm thứ nhất tập trung vào Tài nguyên Giáo dục Mở, tiếp cận tri thức và cơ sở hạ tầng hỗ trợ, đặt OER trong mối quan hệ với kho học liệu, dữ liệu, tiêu chuẩn, công nghệ và điều kiện để người học có thể tiếp cận nguồn tri thức có chất lượng. Nhóm thứ hai đi vào Sư phạm mở, thiết kế học tập và sự tham gia bao trùm, nhấn mạnh rằng giáo dục mở không chỉ là mở tài nguyên mà còn cần những thay đổi trong phương pháp giảng dạy và thiết kế trải nghiệm học tập. Nhóm thứ ba tập trung vào AI có trách nhiệm, chính sách, lãnh đạo và chuyển đổi thể chế, phản ánh những vấn đề mới mà các trường đại học đang phải đối diện khi AI trở thành một phần ngày càng rõ nét của giảng dạy, nghiên cứu và quản trị.

Các phiên trao đổi tạo điều kiện để các tác giả trình bày kết quả nghiên cứu, nhận phản hồi và trao đổi trực tiếp với các học giả, chuyên gia đến từ những bối cảnh giáo dục khác nhau.

Khoa Quản trị thông tin và hành trình kết nối tri thức mở

Với Khoa Quản trị thông tin, OpenAP 2026 không chỉ là một sự kiện học thuật quốc tế được tổ chức, mà còn là sự tiếp nối của quá trình nghiên cứu, đào tạo và kết nối cộng đồng chuyên môn trong những lĩnh vực mà Khoa đang theo đuổi.

Từ workshop về ứng dụng AI trong nghiên cứu khoa học ngày 22/10 đến các keynote, tham luận và phiên chuyên đề của OpenAP 2026 ngày 23/10, Khoa tham gia với vai trò đơn vị tổ chức, đầu mối chuyên môn và kết nối học thuật. Ban Chủ nhiệm, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên của Khoa cùng tham gia vào các khâu tổ chức và hoạt động khoa học, qua đó tạo thêm cơ hội để người học tiếp xúc trực tiếp với những học giả, mạng lưới và vấn đề nghiên cứu quốc tế.

Khép lại một ngày làm việc, OpenAP 2026 không đưa ra một đáp án duy nhất cho tương lai của giáo dục mở. Thay vào đó, hội thảo mở ra một không gian đối thoại giữa nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý giáo dục, học giả, chuyên gia công nghệ, giảng viên, nhà nghiên cứu và người học – những chủ thể cần cùng tham gia nếu giáo dục mở muốn vượt ra ngoài phạm vi của các kho tài nguyên hay những nền tảng công nghệ. Như thông điệp được GS.TS. Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh tại lễ khai mạc, tương lai của giáo dục mở không chỉ là mở quyền tiếp cận tri thức, mà còn là mở ra những khả năng để con người học tập, hợp tác, đổi mới sáng tạo và đóng góp cho một thế giới tốt đẹp hơn. Từ đó, tinh thần của “Open Futures” được thể hiện không chỉ trong chủ đề của hội thảo mà còn trong chính cách các cộng đồng chính sách, khoa học, giáo dục và công nghệ cùng gặp gỡ, chia sẻ và tìm kiếm những con đường mới để tri thức thực sự trở thành cơ hội cho nhiều người hơn.

Ảnh: Hà Tuấn