Dữ liệu dùng chung – giá trị cộng hưởng: động lực thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện ngành thư viện

Phiên đối thoại do PGS.TS. Đỗ Văn Hùng, Trưởng khoa Quản trị thông tin, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội điều phối, với sự tham gia của bốn diễn giả đại diện cho các cơ quan quản lý, tổ chức nghề nghiệp và hệ thống thư viện: ThS. Đoàn Quỳnh Dung – Phó Cục trưởng Cục Xuất bản và Thư viện; ThS. Nguyễn Xuân Dũng – Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam; Đại tá, ThS. Mạc Thùy Dương – Giám đốc Thư viện Quân đội; và ThS. Nguyễn Hữu Giới – Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam.

Từ những “ốc đảo dữ liệu” đến hệ sinh thái tri thức dùng chung

Tiếp nối các tham luận và thảo luận chuyên gia trước đó, phiên đối thoại tập trung vào ba nhóm vấn đề xuyên suốt: tầm nhìn và thực tiễn phát triển dữ liệu dùng chung; kết nối và tháo gỡ các rào cản; xác định những ưu tiên hành động để thúc đẩy chuyển đổi số ngành thư viện.

Từ góc độ quản lý nhà nước, các vấn đề được đặt ra xoay quanh yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý và môi trường thuận lợi cho các thư viện kết nối, chia sẻ tài nguyên. Đặc biệt, việc hình thành hệ sinh thái dữ liệu dùng chung không chỉ là bài toán công nghệ mà còn đòi hỏi sự thay đổi về tư duy quản trị, phương thức hợp tác và trách nhiệm của các bên tham gia.

Ở góc độ hệ thống, vai trò của Thư viện Quốc gia Việt Nam được nhấn mạnh trong việc kết nối mạng lưới, thúc đẩy chuẩn hóa dữ liệu và hỗ trợ các thư viện từng bước hình thành nền tảng chia sẻ tài nguyên. Trong khi đó, Hội Thư viện Việt Nam được kỳ vọng phát huy vai trò gắn kết cộng đồng nghề nghiệp, lan tỏa các mô hình hợp tác và khuyến khích các thư viện chuyển từ tư duy sở hữu riêng lẻ sang cùng kiến tạo, khai thác và phát triển nguồn tri thức chung.

Một góc nhìn thực tiễn đáng chú ý đến từ Thư viện Quân đội, với dự án chuyển đổi số thư viện trong toàn quân. Kinh nghiệm triển khai tại một hệ thống thư viện quy mô lớn gợi mở nhiều vấn đề về tổ chức dữ liệu, kết nối hạ tầng, đồng bộ nghiệp vụ và khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và phục vụ người sử dụng.

Chia sẻ dữ liệu phải đi cùng trách nhiệm và lợi ích cộng hưởng

Bên cạnh những cơ hội, phiên đối thoại dành sự quan tâm đến các điểm nghẽn về chuẩn hóa dữ liệu, khả năng tương thích giữa các nền tảng công nghệ, cơ chế phối hợp liên ngành và đặc biệt là vấn đề bản quyền trong môi trường số.

Khi một tài nguyên số được chia sẻ giữa nhiều thư viện, câu hỏi không chỉ là có thể kết nối hay không, mà còn là được phép chia sẻ đến đâu, ai có quyền khai thác và trách nhiệm thuộc về bên nào. Những vấn đề này càng trở nên cấp thiết khi các thư viện bắt đầu ứng dụng AI trong tìm kiếm, tổ chức, phân tích và khai thác tài nguyên thông tin.

Từ các nội dung trao đổi, phiên đối thoại hướng tới thông điệp: Chuyển đổi số thư viện không thể chỉ dừng ở số hóa tài liệu hay đầu tư công nghệ riêng lẻ, mà cần chuyển sang quản trị dữ liệu có hệ thống, kết nối nguồn lực và tạo ra giá trị cộng hưởng trên phạm vi toàn ngành.

Từ đối thoại chính sách đến hành động thực tiễn

Một điểm nhấn của phiên đối thoại là định hướng chuyển những vấn đề được thảo luận thành các ưu tiên có thể triển khai, từ chuẩn hóa và nâng cao chất lượng dữ liệu, xây dựng cơ chế hợp tác, tháo gỡ vướng mắc về bản quyền đến phát triển năng lực số, năng lực dữ liệu và năng lực ứng dụng AI cho đội ngũ cán bộ thư viện.

Trong tiến trình đó, Khoa Quản trị thông tin cùng các cơ quan quản lý, các tổ chức, hiệp hội nghề nghiệp và cộng đồng thư viện trên cả nước trong nghiên cứu, tư vấn chính sách, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển năng lực số và năng lực AI, thúc đẩy chuẩn hóa, liên thông và quản trị dữ liệu thông minh. Với thế mạnh về khoa học thông tin, quản trị tri thức và chuyển đổi số, Khoa mong muốn góp phần kết nối nghiên cứu học thuật với thực tiễn hoạt động thư viện, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến hợp tác nhằm xây dựng hệ sinh thái tri thức mở, an toàn và bền vững.

Dữ liệu chỉ thực sự phát huy giá trị khi được kết nối, chia sẻ và chuyển hóa thành tri thức phục vụ con người. Từ tinh thần đối thoại tại Cần Thơ, một định hướng phát triển được khẳng định: tương lai của thư viện Việt Nam không chỉ nằm ở sức mạnh của từng thư viện, mà còn ở khả năng cùng nhau kiến tạo một hệ sinh thái tri thức số, nơi dữ liệu dùng chung tạo nên những giá trị cộng hưởng cho toàn xã hội.